Toggle Menu

Ffrwydriad y Powdwr Oil (Llyfrau Llafar Gwlad 62)

Ffrwydriad y Powdwr Oil (Llyfrau Llafar Gwlad 62)

Disgrifiad | Description

  • ISBN: 9780863819902
  • Awdur: T. Meirion Hughes
  • Cyhoeddi Hydref 2005
  • Fformat: Clawr Meddal

Cyfrol sy'n adrodd hanes trychineb a ddigwyddodd ym mhentref Cwm-y-glo, rhwng Llanrug a Llanberis, ym mis Mehefin 1869. Ni wyddys beth barodd i'r llwyth o bum tunnell ffrwydro wrth i ddau gertiwr deithio wedi seibiant yn y dafarn - ai damwain, neu esgeulusdod y certwyr, neu a fu rhywun yn ymyrryd â'r llwyth. Clywyd y ffrwydriad o bell, a chafodd gryn sylw yn y wasg.

Adolygiad Gwales
Tua diwedd y prynhawn ar ddiwrnod poeth ym Mehefin 1869, arhosodd dau gertiwr o Gaernarfon i orffwys a thorri eu syched mewn tafarn ym mhentref Cwm-y-glo, rhwng Llanrug a Llanberis. Gadawsant eu troliau a’u ceffylau a’u llwyth, sef pum tunnell o nitro-glycerine ffrwydrol, ar fin y ffordd. Mae’r hyn a ddigwyddodd wedyn yn hysbys i lawer o drigolion yr ardal hyd heddiw ac mae olion y drychineb i’w gweld o hyd.

Ar ôl i’r ddau ailgychwyn ar eu siwrnai, yn gwbl sobr yn ôl y sôn, ac wrth iddynt gyrraedd cyffiniau gorsaf drên y pentref, ffrwydrodd un o’r troliau ac wedyn y llall, gan ladd y ddau gertiwr yn y fan a’r lle ynghyd â thri arall a oedd yn dystion i’r digwyddiad. Clywyd y ffrwydrad filltiroedd i ffwrdd yng Nghaernarfon a chyn belled â Bangor Uchaf, lle rhuthrodd pobl allan o’u tai yn eu braw.

Ond yng Nghwm-y-glo a’r pentrefi cyfagos y teimlwyd yr effaith fwyaf. Heidiodd y wasg ac eraill o bell ac agos i rythu ar y twll enfawr a achoswyd gan y ffrwydrad. Er i gwest ffurfiol gael ei gynnal yn y pentref drannoeth y digwyddiad a oedd yn bendant ei ddedfryd, mae’r amheuon ynghylch achos y danchwa’n parhau’n ddirgelwch – ai damwain oedd y cyfan, ynteu esgeulustod y certwyr oedd ar fai, ynteu a amharwyd ar y llwyth yn ystod eu harhosiad yn y dafarn? Beth bynnag yr achos, roedd ei effaith yn bellgyrhaeddol; codwyd cwestiynau yn y Senedd ynghylch diogelwch a doethineb cludo sylwedd mor ffrwydrol, a oedd yn newydd ar y pryd a’i holl nodweddion heb fod yn gwbl hysbys. Arweiniodd y drychineb at newid y rheolau diogelwch a arferid wrth gludo ffrwydron, nid yn unig yng Nghymru ond ledled y byd, a golygodd hefyd roi diwedd ar yr arferiad byrhoedlog o ddefnyddio'r sylwedd gan chwarelwyr llechi’r ardal, a wnaeth eu bywoliaeth beryglus ryw fymryn yn ddiogelach.

Bydd y gyfrol fach hon, a gyhoeddwyd gyntaf yn breifat gan yr awdur ym 1994, ac sy’n llawn haeddu ei lle yng nghyfres Llyfrau Llafar Gwlad, yn siŵr o fod o ddiddordeb i’r sawl sy’n ymddiddori yn hanes Eryri neu mewn agweddau o hanes diwydiannol.

Gwynedd Williams

Pris | Price : £5.50

Nifer | Amount :

Gwasg Carreg Gwalch
12 Iard yr Orsaf
Llanrwst
Dyffryn Conwy
LL26 0EH
01492 642031
llanrwst@carreg-gwalch.cymru

© Hawlfraint 2018 - Gwasg Carreg Gwalch - Gwefan gyda Delwedd

Pay with VisaPay with MastercardPay with MaestroPay with JCB

[ekm:poweredby]

Top

Cwsmeriaid | Customers