Toggle Menu

Gwladychu'r Cymry yn yr American West (Llyfrau Llafar Gwlad 54)

Gwladychu'r Cymry yn yr American West (Llyfrau Llafar Gwlad 54)

Disgrifiad | Description

  • ISBN: 9780863818264
  • Awdur: Eirug Davies
  • Cyhoeddi Ebrill 2003
  • Fformat: Clawr Meddal, A5, 96 tudalen

Cyfrol ddiddorol yn olrhain hanes y gwladychwyr Cymreig cyntaf yn wynebu caledi yng ngorllewin UDA, 1850-1911, ond eto'n llwyddo i wneud bywoliaeth ac i gynnal eu diwylliant a'u crefydd, ynghyd â nifer o gerddi ac erthyglau ganddynt. 24 llun du-a-gwyn ac 1 map.

Adolygiad Gwales
Hon yw’r ail gyfrol gan Eirug Davies ar hynt a helynt y Cymry yn Nhaleithiau Unedig Amercia. Ymddangosodd Y Cymry ac Aur Colorado (rhif 59 yng nghyfres Llyfrau Llafar Gwlad) yn 2001.

Cafwyd nifer o astudiaethau dros y blynyddoedd diwethaf, yn Saesneg gan fwyaf, yn trafod y dwymyn ymfudo o Gymru i America yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ond meysydd glo Pennsylvania ac ardaloedd gweithfeydd haearn Ohio a gafodd brif sylw ein haneswyr hyd yn hyn. Eithr gwiw inni gofio hefyd i nifer fawr o Gymry sefydlu cymunedau Cymreig yn ngorllewin y wlad – yn ardaloedd amaethyddol Dyffryn Minnesota, yn New Cambria, Missouri, yn Arvonia, Emporia a’r Bala yn nhalaith Kansas, yn Oregon a Thiriogaeth Washington. Ond mewn gwlad mor eithriadol fawr ag America, ym mha le yn union oedd y gorllewin? Dyna oedd y benbleth, fel y ceisiodd un ymfudwr o Gymro egluro:

‘Yn Nhaleithiau New York a Pennsylvania siaredid am bobl gannoedd o filltiroedd ymhellach, fel rhai yn byw yn y West. Erbyn dyfod i Ohio dywedid y byddai raid i un fyned drwy dalaethau Indiana ac Illinois i Wisconsin, gannoedd o filltiroedd ymhellach, i gael golwg ar y West. I Wisconsin yr euthum. Ond beth wyddai pobl Wisconsin am y West? Nid yno yr oedd. Siaradent hwy lawer amdano, a chan gyfeirio eu bysedd tua chyfeiriad afon fawr Mississippi, dywedent ei fod ers blynyddoedd lawer wedi croesi honno.'

A hanes arwrol iawn ar lawer cyfrif yw hanes y gwladychu hwn. Tlodi yn anad dim arall a yrrodd y gwŷr a’r gwragedd hyn i geisio gwell byd yn America. Wedi iddynt gyrraedd yno, bu’n rhaid i’r mwyafrif ohonynt wynebu caledi a thlodi yno hefyd, yn ogystal â thywydd enbyd megis corwyntoedd, sychder ac oerfel. Eto i gyd, llwyddodd nifer o’r Cymry i wella’u hystâd, drwy brynu tiroedd bras, ymgyfoethogi, dod ymlaen yn y byd a dringo’n gymdeithasol. Dyna fu hanes Walter Jones, mab J. D. W. Jones, brodor yn wreiddiol o blwyf Llanddeiniol yng Ngheredigion, a ymfudodd i Ohio ac wedyn i Kansas. Daeth Walter Jones i’w adnabod fel y Cattle Baron of Texas, ac mae ei gyfoeth drwy’r Jones Foundation yn parhau i noddi myfyrwyr ac achosion da o bob math.

Mae’r gyfrol fechan hon yn llawn hanesion tebyg, a chyflwynir ni i nifer o gymeriadau diddorol fel D. C. Evans, Rhys Gwesyn Jones a John Elias Jenkins, heb enwi ond ychydig. Dyfynnir yn helaeth o rai o brif gyhoeddiadau’r Cymry yn America hefyd; newyddiaduron fel Y Drych a Colomen Columbia, a chylchgronau fel Y Cenhadwr Americanaidd, Y Seren Orllewinol a’r Cyfaill o’r Hen Wlad yn America.

Tamaid i aros pryd yw cynnwys y gwaith hwn, fodd bynnag. Mae mawr angen i rywun fynd ati i groniclo’n fanwl drylwyr ddatblygiad y cymunedau Cymreig hyn yn y gorllewin, a phwy’n well i wneud hynny nag Eirug Davies ei hun?

Fe fydd darllenwyr sy’n casglu’r gyfres ddefnyddiol hon yn sicr o sylwi bod y gyfrol hon wedi ei chamrifo yn rhif 54. Rhif 55 ydyw mewn gwirionedd.

Huw Walters

Pris | Price : £4.50

Nifer | Amount :

Gwasg Carreg Gwalch
12 Iard yr Orsaf
Llanrwst
Dyffryn Conwy
LL26 0EH
01492 642031
llanrwst@carreg-gwalch.cymru

© Hawlfraint 2018 - Gwasg Carreg Gwalch - Gwefan gyda Delwedd

Pay with VisaPay with MastercardPay with MaestroPay with JCB

Top

Cwsmeriaid | Customers