Gwrthwynebwyr Cydwybodol i'r Rhyfel Mawr

Gwrthwynebwyr Cydwybodol i'r Rhyfel Mawr

Disgrifiad | Description

  • Gwrthwynebwyr Cydwybodol i'r Rhyfel Mawr
  • ISBN: 9781845276690
  • Aled Eirug Cyhoeddi Medi 2018
  • Fformat: Clawr Meddal, 215x138 mm, 212 tudalen
Mae'r llyfr yma yn datgelu yn fanwl pa mor eang oedd y gwrthwynebiad i'r Rhyfel, ac yn esbonio ac yn dehongli'r cysylltiadau rhwng gwrthwynebwyr cydwybodol â'i gilydd. Ac am y tro cyntaf, mae'r gyfrol hon yn esbonio pam fod y gwrthwynebiad i'r Rhyfel Mawr yng Nghymru mor unigryw.

Bu’r awdur yn ymddiddori yn y maes pwysig hwn ers ei gyfnod yn fyfyriwr yn Aberystwyth yn y 1970au. Yn 2010 aeth ati i ymchwilio o ddifrif yn y maes ar gyfer ei ddoethuriaeth dan oruchwyliaeth yr Athro Chris Williams, Prifysgol Caerdydd, a ffrwyth yr ymchwil yw’r gyfrol hon. Tra bod haneswyr eraill megis Robin Barlow yn Saesneg a Gwyn Jenkins yn y Gymraeg wedi cyhoeddi cyfrolau am sgileffeithiau’r Rhyfel Byd Cyntaf ar y gymdeithas Gymreig, Dr Aled Eirug yw’r unig un a aeth ati i geisio asesu’r rhesymau amrywiol a ysgogodd cynifer o Gymry i ddod yn wrthwynebwyr cydwybodol. Daeth gorfodaeth filwrol i rym yng ngwledydd Prydain am y tro cyntaf yn ystod mis Ionawr 1916, a’r rhyfel yn ei anterth, gyda bron i fil o ddynion o Gymru yn gwrthod ymuno â’r fyddin neu’r llynges. Maes glo de Cymru oedd un o’r ardaloedd mwyaf milwriaethus yn wleidyddol drwy Brydain gyfan ar ddechrau’r Rhyfel Mawr. A thrwy gydol y Rhyfel, ffrwtiai’r gwrthwynebiad i amgylchiadau byw anodd ac annhegwch meistri tuag at eu gweithwyr, gan ferwi drosodd yn achlysurol drwy gyfrwng gweithredu diwydiannol a phrotestio yn erbyn y rhyfel. Fel y dangosir yn glir iawn yn yr astudiaeth hon, daliadau crefyddol yn bennaf oedd wrth wraidd ystyfnigrwydd amryw o’r rhai a wrthwynebai’r rhyfel. Roedd ystyriaethau moesol yn hollbwysig i eraill, a rhesymau gwleidyddol pur a gyflyrai nifer fechan ohonynt i wrthwynebu. Chwalwyd ers peth amser y myth poblogaidd i’r Cymry ymateb yn fwy brwdfrydig i’r alwad i ymuno â'r lluoedd milwrol na thrigolion gwledydd eraill Prydain yn hydref 1914. Dywed Dr Eirug wrthym i dde Cymru ddatblygu’n ‘un o ardaloedd gwrth-filitaraidd mwyaf Prydain’. A daeth amryw o’r gwrthwynebwyr hyn yn unigolion tra dylanwadol yn hanes ein cenedl yn ystod yr ugeinfed ganrif, yn eu plith y gwleidydd Llafur Emrys Hughes AS, y beirdd a’r ysgolheigion D. Gwenallt Jones ac T. H. Parry-Williams, yr undebwr a’r Comiwnydd Arthur Horner, y ffigwr cyhoeddus Ithel Davies (gŵr y bu modd i Aled Eirug ei gyfweld yn bersonol yn y 1970au), a’r heddychwr mawr George M. Ll. Davies. Mae pob un o’r rhain yn derbyn sylw reit fanwl o fewn yr astudiaeth hon. Felly hefyd mudiadau perthnasol fel y Crynwyr (yr unig enwad crefyddol a ystyriai heddychiaeth yn gonglfaen sylfaenol i’w ffydd) a’r Blaid Lafur Annibynnol, undebau’r glowyr, grwpiau o heddychwyr tanbaid fel Cymdeithas y Cymod a fu’n amlwg mewn rhai ardaloedd, a chyhoeddiadau dylanwadol fel Y Deyrnas, a fu’n hynod o boblogaidd ledled Cymru, a The Pioneer, papur newydd cymoedd de Cymru a werthai deng mil o gopïau yn ardal Merthyr Tudful yn unig. Roedd y gwrthwynebwyr cydwybodol – gan gynnwys taid Aled Eirug ei hun, sef y Parch T. Eirug Davies – yn cael amser caled tu hwnt yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gan wynebu cyhuddiadau o fod yn fradwyr a llwfrgwn na haeddai barch na chydnabyddiaeth gan gymdeithas. Bu farw rhai o ganlyniad i’r driniaeth gawson nhw yn y carchar yn ystod y rhyfel, a hyd yn oed ar ôl i’r ymladd ddod i ben, cyndyn iawn oedd y gymdeithas i’w derbyn a’u parchu. Mae’r Dr Aled Eirug yn pwysleisio: ‘Wrth inni gofio’r Rhyfel Mawr, mae’n bwysig nad aberth y milwyr a fu farw yn y rhyfel sydd yn cael ei gofio yn unig, ond hefyd, dewrder ac aberth y dynion hynny a erlidiwyd oherwydd eu penderfyniad i sefyll yn erbyn pwysau cymdeithasol, crefyddol a gwleidyddol yr oes.’ Erbyn heddiw edmygir eu dycnwch, ac eto, oherwydd agweddau’r gorffennol, erys llawer o’u hanes yn anhysbys. J. Graham Jones

Pris | Price : £12.00

Nifer | Amount :

Gwasg Carreg Gwalch
12 Iard yr Orsaf
Llanrwst
Dyffryn Conwy
LL26 0EH
01492 642031
llanrwst@carreg-gwalch.cymru

© Hawlfraint 2018 - Gwasg Carreg Gwalch - Gwefan gyda Delwedd

Pay with VisaPay with MastercardPay with MaestroPay with JCB

[ekm:poweredby]

Top

Cwsmeriaid | Customers