Sioni Winwns (Llyfrau Llafar Gwlad 53)

Sioni Winwns (Llyfrau Llafar Gwlad 53)

Disgrifiad | Description

  • ISBN: 9780863817762
  • Awdur: Gwyn Griffiths
  • Cyhoeddi Gorffennaf 2002
  • Fformat: Clawr Meddal, 210x148 mm, 136 tudalen

Hanes hynod ddifyr bywyd a gwaith rhai o'r 'Sioni Winwns', sef y gwŷr a gwragedd fferm o Lydaw a deithiai i Gymru, Lloegr a'r Alban o 1828 hyd flynyddoedd olaf yr 20fed ganrif, gan dreulio misoedd lawer yn gwerthu winwns, a chael eu derbyn yn rhan annatod o'r gymuned. 84 ffotograff du-a-gwyn a 2 fap. Mae fersiwn Saesneg ar gael (0863817831).

Adolygiad Gwales
Mae Gwyn Griffiths wedi ysgrifennu amryw o lyfrau am Lydaw, a dau ohonynt am y Sioni Winwns; mae’r awdur yn medru’r Lydaweg ac mae wedi teithio ledled Llydaw i hel atgofion am yr hen Sionis – felly mae ef mewn sefyllfa bron yn unigryw i gyflwyno hanes a bywyd y Sionis i ddarllenwyr Cymraeg.

Hanes bywyd caled a gwaith caled yw hanes y Sionis. Dechreuodd rhai ohonynt werthu winwns yn naw neu’n ddeg oed; roedd y tymor gwerthu winwns yn yr hydref a’r gaeaf, felly roedd yn rhaid iddynt gerdded o ddrws i ddrws drwy’r gwynt a glaw yn cario baich trwm o winwns ar bastynau cryfion ar eu hysgwyddau neu – yn ddiweddarach – ar feic (gallai beic gario 75-100 kilogram); roedd yn rhaid i lawer ohonynt fyw mewn stordy winwns a chysgu ar sachau gweigion; gallai’r daith ar draws fod yn beryglus hefyd, a boddwyd ugeiniau o werthwyr winwns yn nyddiau'r llongau hwylio.

Ond hanes croeso cynnes a chyfeillgar ydyw hefyd; siaradai rhai o’r hen Sionis am eu profiadau yn Lloegr a’r Alban, ond trafoda’r rhan fwyaf yn y llyfr eu bywydau yng Nghymru, ac mae’n arbennig o ddiddorol darllen am eu profiadau wrth ddysgu a siarad yr iaith Gymraeg. Hanes byd sydd wedi diflannu yw hwn: yn 1930 daeth 1500 o Sionis i werthu winwns, yn 2000 dim ond deg ddaeth, a llawer ohonynt yn fyfyrwyr oedd am wella’u Saesneg, gan wisgo berets a siwmperi streipiog er mwyn denu busnes drwy edrych yn ‘bicturesg’.

Mae’r llyfr yn llawn gwybodaeth; awgrymir o ble daeth yr enw 'Sioni', a rhoddir atebion i gwestiynau megis: pwy oedd y Sioni cyntaf? Pam fod ardal Rosko mor dda ar gyfer tyfu llysiau? Pam fod winwns Llydaw yn goch? Mae’r llyfr yn ddiddorol ac yn ddarllenadwy, ond mae rhai gwendidau hefyd: ailadroddir rhai ffeithiau, ac nid oes lle i hynny mewn llyfr mor fyr; er enghraifft, y nifer o Sionis, manylion am deithwyr ar long Hilda yn y drychineb ym 1905, a gwybodaeth am gysylltiadau teuluol rhai o’r Sionis. Nid oes mynegai, ac mae hynny'n ddiffyg mawr oherwydd cyfeiria’r llyfr at fwy na deg ar hugain o Sionis ac mae’n anodd chwilio am wybodaeth am un ohonynt heb fynegai. Mae’r mapiau'n ddiffygiol – dim ond saith o drefi a phentrefi a ddangosir ar fap o Lydaw gyfan. Ar y llaw arall, mae’r lluniau yn ddiddorol iawn ac mae llawer ohonynt yn dangos yr awdur.

Ond mae’r gwendidau hyn yn fach: yn fyr, mae’r llyfr yn faen coffa teilwng i waith ac ysbryd yr hen Sionis.

Gwyneth Tyson Roberts

Pris | Price : £4.75

Nifer | Amount :

Gwasg Carreg Gwalch
12 Iard yr Orsaf
Llanrwst
Dyffryn Conwy
LL26 0EH
01492 642031
llanrwst@carreg-gwalch.com

© Hawlfraint Gwasg Carreg Gwalch - Gwefan gan Delwedd