Toggle Menu

Wedi'r Llanw (Llyfrau Llafar Gwlad 63)

Wedi'r Llanw (Llyfrau Llafar Gwlad 63)

Disgrifiad | Description

  • ISBN: 9781845270001
  • Awdur: Gwilym Jones
  • Cyhoeddi Hydref 2005
  • Fformat: Clawr Meddal

Casgliad o ysgrifau a welodd olau dydd am y tro cyntaf yn y papur bro Llanw Llŷn. Ceir yma ysgrifau am nifer o agweddau amrywiol o hanes Pen Llŷn. Rhoddir cryn sylw i fyd y môr, yn ogystal â straeon sy'n perthyn i'r ardal, megis tor-cyfraith, llofruddiaeth, atgofion am fywyd yr ysgol ac am gymeriadau hynod.

Adolygiad Gwales
Y peth cyntaf a’m trawodd o godi’r gyfrol hon oedd gweld y rhif 63 ar y clawr, a sylweddoli gyda pheth syndod fod cyfres werthfawr ‘Llyfrau Llafar Gwlad’ gan Wasg Carreg Gwalch bellach wedi croesi’r trigain. A barnu o’r llyfr hwn, braf medru ychwanegu nad yw’n ymddangos fod prinder deunydd crai ar gyfer rhagor o gyfrolau difyr.

Casgliad o ysgrifau byrion ar nifer o agweddau amrywiol o hanes Pen Llŷn a geir yma, a hynny’n ffrwyth blynyddoedd o chwilota drwy ddeunydd mewn llawysgrif a hen bapurau newydd, ac o holi’r genhedlaeth hŷn. Fe’u cyhoeddwyd yn wreiddiol ym mhapur bro Llanw Llŷn, ond hwylus iawn eu cael wedi eu cywain i gyfrol, a chael 16 tudalen o ffotograffau yn y fargen.

Nid yw’n syndod fod i’r môr ran mewn llawer o’r hanesion a geir yma, gan ei fod yn gysylltiedig â chynhaliaeth rhan dda o’r boblogaeth ar hyd yr oesoedd, o bysgotwyr penwaig Nefyn i’r rhai a fewnforiai ac a allforiai nwyddau. Pan geid llongddrylliadau wedyn, darllenwn nad oedd rhai o drigolion Llŷn ar ei hôl hi yn mynnu cyfran o’r ysbail. Cawn dipyn o hanes Enlli hefyd, a gweld cymaint o newidiadau a fu. Yn 1881, roedd yno boblogaeth o 72 yn byw’n bur hunangynhaliol – heblaw am y baco – ond lai na chanrif yn ddiweddarach y bygythiad oedd y troid yr ynys yn ‘ganolfan i noethlymunwyr iypïaidd’.

Mwy annisgwyl yw sylweddoli pa mor bwysig mewn ambell ardal ar ambell gyfnod fu cloddio am fwynau neu feini. Yn ogystal â hanes chwarel ithfaen Nant Gwrtheyrn, pan ystyrid y pentref ‘y fangre fwyaf annuwiol ac anwaraidd yn Llŷn’, codir y llen ar waith manganîs y Rhiw, a’r ymgais aflwyddiannus i gloddio am lo yn Rhoshirwaun.

Ymhlith y pynciau eraill a drafodir mae hanes Ysgol Botwnnog, bwyd y werin yn y dyddiau gynt, llofruddiaethau ac achosion eraill o dor-cyfraith (sy’n dwyn ambell aderyn go frith o’r gorffennol i’r golwg), cau’r tiroedd comin, a rhai o gymeriadau hynod yr ardal.

I rai sydd â chysylltiad â Phen Llŷn mae hon yn gyfrol anhepgor, a thybiaf y bydd o ddiddordeb i eraill yn ogystal. Os hoffech wybod mwy am Huw Puw a’i fflat, neu os cyfyd yr awydd i baratoi pryd o frwes, llymru neu bicws Mali, cewch yma oleuni.

Dewi W. Evans

Pris | Price : £5.50

Nifer | Amount :

Gwasg Carreg Gwalch
12 Iard yr Orsaf
Llanrwst
Dyffryn Conwy
LL26 0EH
01492 642031
llanrwst@carreg-gwalch.cymru

© Hawlfraint 2018 - Gwasg Carreg Gwalch - Gwefan gyda Delwedd

Pay with VisaPay with MastercardPay with MaestroPay with JCB

Top

Cwsmeriaid | Customers